حسن بيگلرى

63

سر البيان في علم القرآن ( فارسى )

ديگر شبيه است و دامنهء اين گفتگو دراز و از موضوع بحث ما خارج است ليكن باختصار بدان اشاره مىشود : گروهى اختلاف قرائات را مصداق حروف هفتگانهء منزل دانند و پندارند كه قرآن بر اين وجوه مختلف نازل شده كه اين مطلب صحت ندارد زيرا در قرآن كريم كلمه‌اى كه بهفت طريق خوانده شود يافت نميشود مگر كلمات معدودى كه از جانب قاريان به چند قسم قرائت شده است . دسته‌اى گويند مراد از هفت حرف ، هفت لغت است يعنى قرآن بهفت لغت نازل شده ( مانند لغات قبائل قريش - هذيل - هوازن - يمن - ثقيف - كنانه - تميم ) و حال آنكه قبائل عرب بسيار و بيش از هفت قبيله بوده و هر كدام لغات خاصى داشتند و از طرفى حرف ، بمعنى لغت نيامده و به معناى جهت و مقصود است چنان كه محمّد بن جرير طبرى از مولى على عليه السّلام نقل كرده كه هفت حرف يعنى قرآن محتوى هفت جهت : امر - نهى - ترغيب - اخلاق - جدل - مثل - قصص است بنا بر اين مراد از هفت حرف ، هفت لغت نميباشد . برخى نيز گفته‌اند كه عدد هفت در آحاد و هفتاد در عشرات و هفتصد در مآت همه به معناى كثرت است يعنى قرآن حاوى مقاصد بسيار و جهات گوناگون از قبيل مبداء - معاد - اسماء حسناى پروردگار - نبوت - امر و نهى - حلال و حرام - وعد و وعيد و غيره مىباشد . ميرزا ابو القاسم محقّق قمى ( معاصر فتحعليشاه قاجار ) در كتاب قوانين در علم اصول از كتاب اصول كافى از حضرت صادق عليه السّلام نقل كرده كه خدمت رسول خدا عرض كردند مردم ميگويند قرآن بر هفت حرف نازل شده ، فرمود دروغ ميگويند خدا يكى است ، جبرئيل يكى ، پيغمبر يكى و زبان او هم يكى است ( بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ - قرآن به زبان عربى واضح نازل شده ) . با شرح مراتب فوق حديث نامبرده بفرض صحت آن ارتباطى با اختلاف قرائات ندارد و بطوريكه گفته شد اين اختلاف از ناحيهء قراء و روات و ناقلان قرائت قرآن